De kans is groot dat je hun werk hebt gezien, zonder hun namen te kennen. Inez van Lamsweerde en Vinoodh Matadin, die elkaar begin jaren tachtig leerden kennen op de Fashion Academy Vogue in Amsterdam, kregen maandagavond in New York de Geoffrey Beene Lifetime Achievement Award bij de CFDA Fashion Awards. Het is de oeuvreprijs van de Amerikaanse modewereld, en tegen ELLE zei Matadin dat ze niet wisten dat die ook voor fotografie gegeven kon worden. Tot nu toe ging de prijs namelijk altijd naar ontwerpers, aldus Matadin.
Dat maakt de prijs meer dan een schouderklopje voor twee Nederlanders. Hij zegt iets over wie de mode eigenlijk maakt. Een jurk zien de meeste mensen nooit in het echt, maar wel op de foto. En die foto is vaak van deze twee.
Deze beelden ken je waarschijnlijk al
Hun werk zit in alle hoeken van de popcultuur. Op Wikipedia en bij AnOther Magazine vind je het overzicht. Dit zijn de beelden die de meeste mensen zullen herkennen.
- De cover van Time met Taylor Swift als Person of the Year in 2023.
- De videoclip van Lady Gaga’s Applause uit 2013, plus hoezen van singles rond het album Artpop.
- De clip van FourFiveSeconds uit 2015, met Rihanna, Kanye West en Paul McCartney.
- Het werk met Björk, met wie ze sinds 1999 regelmatig werken aan clips en modeseries.
- De opname van Kate Moss die danst op Billie Jean van Michael Jackson.
- Het portret van Prince uit 2013 en de foto van A$AP Rocky, RZA en Rihanna voor Vogue UK uit 2023.
Wil je zien hoe hun stijl er bewegend uitziet? In de officiële clip van Applause zie je Lady Gaga in steeds nieuwe, overdreven gestileerde beelden, bijna alsof een modeserie is gaan bewegen.
En dan de campagnes
Minder bewust, maar nog vaker, kom je ze tegen op billboards en in tijdschriften. ELLE noemt campagnes voor Gucci, Chanel en Saint Laurent, Wikipedia voegt daar Calvin Klein, Miu Miu en Louis Vuitton onder Virgil Abloh aan toe. AnOther noemt ook Balenciaga. Hun werk stond in Vogue, Harper’s Bazaar, Vanity Fair, i-D en The Gentlewoman, om er een paar te noemen.
Juist daar laat zich hun invloed moeilijk vastpakken. Bij een campagne staat de naam van het merk groot in beeld, en de fotograaf meestal nergens. Het duo vertelde ELLE dat een campagne begint bij de wereld van de ontwerper, met diens invloeden en beoogde publiek, en daarna ergens heel anders uitkomt. Wat jij denkt dat een merk uitstraalt, is dus deels hun werk.
Waarom hun beelden zo opvallen
De sleutel ligt in het begin van de jaren negentig. Toen experimenteerde het duo al met digitale beeldbewerking. Een overzicht van hun eigen keuzes laat zien hoe ze in Thank You Thighmaster uit 1993 met een Quantel Paintbox werkten. In die serie zetten ze gezichten van etalagepoppen uit de jaren zeventig op naakte modellen en haalden ze lichaamsopeningen weg. Tegen ELLE legde Van Lamsweerde uit dat het ging over iemand die wel voelt maar niet meer kan communiceren, omdat contact via de computer gaat.
Dat is meer dan dertig jaar later een opvallend actuele gedachte. Matadin zei tegen ELLE dat hun werk over het echte en het onechte gaat, en dat het daardoor bijna tijdloos is. Wie dat weet, kijkt met andere ogen naar een perfect campagnebeeld.
Van Amsterdam naar een museum in Den Haag
Hun samenwerking begon volgens Wikipedia in 1986, toen Van Lamsweerde de collectie fotografeerde van Lawina, het kledinglabel dat Matadin met een klasgenoot had opgericht. Eerst werkte Matadin als stylist mee, in 1995 werd hij officieel mede-auteur van de beelden. Er is dus een dubbele modewortel: hij kwam uit het ontwerpen, zij studeerde na de modeopleiding fotografie aan de Gerrit Rietveld Academie.
Dit jaar hing hun werk ook in Nederland. Bij Kunstmuseum Den Haag liep van 21 maart tot en met 6 september de tentoonstelling Can Love Be a Photograph, over veertig jaar samenwerking. Die is dus voorbij. Wie het gemist heeft, kan nog terecht bij het boek met dezelfde titel. Voor het duo was het overigens geen terugblik; Matadin noemde het tegenover ELLE geen retrospectief maar een “futurespective”.
Hoe je voortaan hun werk herkent
Hun stijl laat zich niet in één trucje vangen, maar er zijn wel terugkerende dingen om op te letten. Kijk naar beelden waarin iets net niet klopt: een huid die te glad is, een gezicht dat echt lijkt en toch niet helemaal. En let op de combinatie van verleiding en een verhaal dat wringt, iets wat het museum ook als hun handtekening omschrijft.
Bij de volgende grote campagne of tijdschriftcover kun je gewoon de kleine lettertjes lezen. Het is een leuke gewoonte om fotografen op te zoeken, net zoals je ontwerpers kent. Zo merk je vanzelf hoe vaak dezelfde namen achter beelden zitten die je al jaren kent.