De trui die ik vorig najaar het vaakst heb gedragen, is ook de trui die er het slechtst uitziet. Niet omdat er een gat in zit of omdat de kleur verschoten is, maar omdat de hele voorkant vol zit met van die kleine bolletjes. Onder de armen, langs de zijkant waar mijn tas hangt, op de mouwen precies waar ze over het bureau schuiven. Het gekke is dat de stof zelf nog helemaal heel is. Alleen ziet hij er goedkoop uit, en dat is precies het probleem: pluizen is geen slijtage die je opmerkt aan de warmte, het is slijtage die je opmerkt aan hoe je eruitziet.
Ik heb jarenlang gedacht dat pluisjes betekenden dat ik een slechte trui had gekocht. Dat klopt maar half, en die andere helft heeft me een hoop miskopen bespaard sinds ik hem begreep.
Wat er precies gebeurt in de stof
Een draad is geen massieve sliert. Hij bestaat uit heel veel korte vezels die om elkaar heen gedraaid zijn, en aan die vezels zitten uiteinden die niet allemaal even netjes in de draad opgesloten liggen. Zodra er wrijving op de stof komt, en dat is bij een trui vrijwel de hele dag, werken die losse uiteinden zich naar de oppervlakte. Daar rollen ze in elkaar en vormen een klein knoopje. Dat knoopje blijft aan de stof vastzitten via een paar vezels die als een steeltje werken.
Wat vervolgens gebeurt, bepaalt of je er last van houdt. Bij een stof van lange, sterke natuurlijke vezels breekt dat steeltje vanzelf af: het bolletje laat los, blijft in de was achter en je ziet er niets meer van. Bij polyester, nylon en acryl gebeurt dat niet, want die vezels zijn juist gemaakt om niet te breken. Het steeltje houdt, het bolletje blijft zitten, en er komt elke week een nieuw bolletje bij. Daarom pluist een trui van gemengde stof, waarin een beetje wol met veel polyester of acryl is gecombineerd, uiteindelijk erger dan een trui van alleen wol. Niet omdat er meer bolletjes ontstaan, maar omdat er geen enkele weer weggaat.
Daar zit ook meteen mijn belangrijkste aankoopregel in. Ik kijk in de winkel niet meer naar hoe zacht iets aanvoelt, want zacht zegt bijna niets over hoe iets zich houdt: goedkope wol is behandeld om zacht te voelen en heeft juist korte vezels die snel naar buiten komen. Ik kijk naar het labeltje met de samenstelling, en bij een mengsel van wol met een flinke dosis acryl of polyester weet ik dat ik dat kledingstuk over een half jaar met een apparaatje in de hand moet bijwerken. Soms koop ik het toch, want een trui van twintig euro die je een winter draagt is een prima aankoop. Maar dan weet ik het tenminste.
Waarom het altijd op dezelfde plekken zit
Kijk eens naar waar de bolletjes bij jou zitten. Vrijwel altijd is dat onder de armen, op de zijkanten, op de binnenkant van de mouwen en op de plek waar de riem van een tas ligt. Dat zijn precies de plekken waar stof over stof of over iets anders wrijft. Aan de schouders en op de rug, waar niets tegenaan schuurt, is diezelfde trui vaak nog gewoon glad. Dat is het bewijs dat het geen kwestie van wasmiddel of van de wasmachine alleen is, maar van dagelijkse wrijving.
De wasmachine helpt er alleen flink aan mee. Een volle trommel waarin alles langs elkaar schuurt, een lang programma en een hoog toerental doen in anderhalf uur wat je in een week dragen ook doet. Een trui binnenstebuiten wassen scheelt echt: de wrijving komt dan op de binnenkant terecht en die zie je niet. Een waszak om je fijnere truien heen doet hetzelfde, en die kost bij de Action of de HEMA een euro of twee. En hoe minder je wast, hoe minder je pluist. Een wollen trui hoeft na één keer dragen niet in de machine; een nacht over een stoel bij een open raam is meestal genoeg. Wat er verder in het wasvoorschrift staat, is te lezen aan de tekens op het etiket, en juist bij truien loont het om die een keer serieus te nemen in plaats van alles op hetzelfde programma te gooien.
Weghalen kan, maar niet met alles
Als de bolletjes er eenmaal zitten, is er maar één ding dat echt werkt: ze eraf halen. Een kledingontpiller, dat ronde apparaatje op batterijen met een scheerkopje eronder, doet dat in tien minuten voor een hele trui. Je vindt ze bij de Action, de HEMA, de Blokker en de Kruidvat voor een paar euro, en de wat steviger uitvoeringen van merken als Philips liggen bij de elektronicazaken. Het verschil zit vooral in de kracht van het motortje en in hoe fijn het rooster is: bij een grof rooster kan een dunne, gebreide trui erin blijven haken, dus voor fijn breigoed wil je een fijn rooster.
De truc bij het gebruik is de stof strak te leggen. Op een tafel, plat, en met je vrije hand het stuk waar je bezig bent glad houden. Ga je met het apparaat over een trui die je in de lucht vasthoudt, dan trek je de stof mee de kop in en dan knip je een gat. Dat overkomt vrijwel iedereen een keer, en meestal precies op de mooiste trui.
Er zijn nog twee methodes die het doen. De eerste is een scheermesje, heel voorzichtig, plat over de strak liggende stof. Dat werkt, maar de marge tussen bolletje weghalen en draad doorsnijden is klein, dus ik doe het alleen bij dikke, stevige stof zoals een grove trui of een wollen jas. De tweede is een pumicesteentje of zo’n kammetje van hard plastic dat speciaal voor kasjmier wordt verkocht. Dat is langzamer, maar je snijdt er niets mee door en op fijn breigoed is het de veiligste keuze. Wat níet werkt, ondanks wat je online leest, is plakband en is een scheerapparaat voor je benen: het eerste pakt hooguit de losse pluis en niet het bolletje, het tweede is niet gemaakt om over stof te lopen en trekt vezels los in plaats van ze af te snijden.
Wat me het meest opvalt is hoeveel het scheelt. Een trui die je twee jaar in de kast laat hangen omdat hij er sleets uitziet, ziet er na tien minuten ontpillen uit als nieuw, en dat is geen overdrijving. Ik doe het inmiddels een keer of twee per winter voor alles wat ik veel draag, meestal op een zondagmiddag met een serie erbij. Dat is dezelfde moeite als het opnieuw in model brengen van een trui die te heet gewassen is, en het levert veel meer op dan weer iets nieuws bestellen.
Blijft over de vraag of je dan maar duur moet kopen. Niet per se. Een goede wollen trui pluist in het eerste seizoen ook, alleen laten die bolletjes vanzelf weer los en daarna wordt het minder in plaats van erger. Dat is het verschil waar je voor betaalt: niet dat er nooit iets gebeurt, maar dat het overgaat. Bij een goedkope acrylmix gaat het niet over, en dat is precies waarom die trui er na één winter uitziet alsof hij er twee heeft gehad.
